Çocuğuna sürekli aferin diyen aileler özgüven verdiğini sanıyor; oysa abartılı ve içi boş övgü çoğu zaman ters etki yapıyor. Gerçek özgüven farklı bir yaklaşımla gelişiyor. Çocukta sağlam özgüven geliştirmenin yolları neler? İşte detaylar…
Çocukta özgüven nasıl geliştirilir?
'Aferin, sen bir harikasın, en akıllısı sensin!' Pek çok ebeveyn, çocuğuna sürekli bu tür övgüler yağdırarak özgüven kazandırdığını düşünür. Oysa araştırmalar ve uzmanlar, abartılı ve içi boş övgünün beklenenin tersine çalışabildiğini gösteriyor. Gerçek özgüven, sözlerle değil, çocuğun kendi yaşadığı deneyimlerle inşa edilir.
Özgüven nedir, ne değildir?
Gerçek özgüven, çocuğun 'ben her şeyi mükemmel yaparım' demesi değil; zorluklarla baş edebileceğine inanmasıdır. Yani özgüvenli çocuk, başarısız olmaktan korkmayan, deneyen ve düşünce yeniden kalkabilen çocuktur.
Bu yüzden sürekli 'sen mükemmelsin' mesajı vermek, çocuğu hata yapmaktan korkan biri haline getirebilir; çünkü mükemmel olma baskısı ağırdır. Oysa özgüven, hatayı da içine alan bir güvendir. Çocuğa 'başarısız olabilirsin ve bu normaldir' mesajını verebilmek önemlidir.
Övgüyü doğru kullanmak
Övgünün kendisi değil, biçimi önemlidir. 'Çok akıllısın' gibi kişiliğe yönelik övgüler yerine, 'bu problemi çözmek için çok çabaladın' gibi çabaya ve sürece yönelik övgüler daha faydalıdır.
Çünkü çabayı öven bir çocuk, başarının çalışmaktan geldiğini öğrenir ve zorlukta pes etmez. 'Zekisin' diye övülen çocuk ise zorlukta 'demek ki zeki değilmişim' diye düşünebilir. Yani somut ve içten övgü, genel ve abartılı övgüden çok daha değerlidir.
Deneme ve hata hakkı tanımak
Özgüven, çocuğun kendi başına deneyip başarmasıyla gelişir. Sürekli çocuğun yerine yapmak, onu zorluktan korumak ve her sorununu çözmek, aslında 'sen yapamazsın' mesajı verir.
Çocuğa yaşına uygun sorumluluklar vermek, hata yapmasına izin vermek ve düştüğünde kendi kalkmasına fırsat tanımak, en güçlü özgüven kaynağıdır. Bir işi kendi başaran çocuk, 'ben yapabilirim' hissini gerçekten yaşar. Bu his, hiçbir övgünün veremeyeceği bir güvendir.
Ailelerin farkında olmadan yaptığı hatalar
Özgüveni zedeleyen yaygın hatalar: çocuğu başkalarıyla sürekli kıyaslamak, başkalarının önünde eleştirmek ya da utandırmak, aşırı korumacı davranmak ve çocuğun duygularını küçümsemek ('bu kadar şeye üzülünür mü').
Ayrıca çocuğa ulaşamayacağı beklentiler yüklemek ve yalnızca başarılarını sevmek, koşullu bir sevgi hissi yaratır. Çocuk, 'sadece başarılıysam sevilirim' diye düşünmeye başlar. Oysa özgüvenin temeli, koşulsuz sevgi ve kabuldür.
Sağlam özgüvenin temeli
Çocukta gerçek özgüven; koşulsuz sevgi, güvenli bir bağ, deneme özgürlüğü ve çabanın takdir edilmesiyle gelişir. Çocuğun duygularını ciddiye almak, onu olduğu gibi kabul etmek ve seçim yapmasına fırsat vermek de bu temeli güçlendirir.
Özgüven bir günde inşa edilmez; günlük etkileşimlerle, sabırla ve tutarlı bir yaklaşımla zamanla oluşur. Ailenin görevi, çocuğu 'kusursuz' yapmak değil, 'kendine güvenen' biri olarak yetiştirmektir. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Eğitim ve aile gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.
