Sabah yataktan kalkıp yere bastığınız o ilk adımda topuğunuza bir çivi saplanıyormuş gibi hissediyorsanız, yalnız değilsiniz. Milyonlarca insanın yaşadığı bu ağrının sebebi çoğu zaman sanılanın aksine "kemik çıkıntısı" değil. İşte detaylar…
Sabah ilk adımda topuğunuz acıyorsa sebebi bu olabilir
Sabah uyanıp yataktan kalkıyorsunuz ve yere bastığınız ilk adımda topuğunuza sanki bir çivi saplanıyor. Birkaç adım sonra ağrı hafifliyor, ama gün içinde uzun süre ayakta kalınca ya da oturup tekrar kalkınca yine geri geliyor. Bu tanıdık tablo, halk arasında 'topuk dikeni' olarak bilinir; ancak gerçek sebep çoğu zaman farklıdır.
Topuk dikeni mi, taban zarı iltihabı mı?
Yaygın inanışın aksine, sabahki bu keskin ağrının asıl sebebi genellikle kemik çıkıntısı (topuk dikeni) değil, plantar fasiit adı verilen taban zarı iltihabıdır. Ayak tabanını boydan boya kat eden bağ dokusunun zorlanması ve tahriş olması, bu ağrıya yol açar.
Topuk dikeni denilen kemik çıkıntısı ise bu duruma eşlik edebilir, ama tek başına ağrının kaynağı olmayabilir. Yani birçok kişide topuk dikeni olduğu halde hiç ağrı olmazken, dikeni olmayan birçok kişide taban zarı iltihabına bağlı şiddetli ağrı görülebilir. Bu ayrım, tedavi yaklaşımını da değiştirir.
Sabah neden daha çok ağrır?
Bu durumun en tipik özelliği, ağrının sabah ilk adımlarda ve dinlenme sonrası şiddetlenmesidir. Bunun sebebi şudur: Gece boyunca ya da uzun süre hareketsiz kalındığında, taban zarı kısalır ve gevşer.
İlk adım atıldığında bu zar aniden gerilir ve tahriş olmuş doku keskin bir ağrıyla tepki verir. Birkaç adım sonra zar yumuşadığı için ağrı hafifler. Bu 'ilk adım ağrısı' örüntüsü, taban zarı iltihabının en belirgin işaretidir ve tanıda yol göstericidir.
Kimlerde ve neden görülür?
Bu sorunun oluşumunu kolaylaştıran faktörler vardır: uzun süre ayakta durmak, fazla kilo, uygunsuz ve desteksiz ayakkabılar, ayak yapısındaki bozukluklar (düztabanlık ya da yüksek kavis) ve ani artan fiziksel aktivite.
Özellikle sert zeminde çıplak ayakla yürümek ve topuk desteği olmayan ayakkabılar giymek, taban zarını zorlar. Yani bu ağrı çoğu zaman, ayağa binen yükün ve yanlış alışkanlıkların birikmiş sonucudur. Sebebi anlamak, çözümün de kapısını açar.
Ağrıyı azaltan yaklaşımlar
Bu tür topuk ağrısında rahatlama sağlayan yöntemler vardır: ayağı ve taban zarını nazikçe germe egzersizleri, özellikle sabah kalkmadan önce; destekleyici ve topuğu yumuşatan ayakkabılar giymek; ağrılı bölgeye buz uygulamak.
Ayrıca kiloyu kontrol etmek, uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak ve gerektiğinde tabanlık (ortopedik destek) kullanmak faydalı olabilir. Sert zeminde çıplak ayakla yürümekten kaçınmak da önemlidir. Bu önlemler çoğu kişide, sabahki keskin ağrıyı belirgin biçimde azaltır.
Ne zaman doktora gidilmeli?
Topuk ağrısı çoğu zaman basit önlemlerle geriler; ancak şu durumlarda bir uzmana (ortopedi ya da fizik tedavi) başvurmak gerekir: ağrı haftalarca sürüyor ve önlemlere rağmen geçmiyorsa; günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlıyorsa; ağrıya şişlik, kızarıklık ya da ateş eşlik ediyorsa; ya da ağrı bir yaralanma sonrası başladıysa.
Uzman, durumu değerlendirir ve gerekirse fizik tedavi ya da başka yaklaşımlar önerir. Erken müdahale, sorunun kronikleşmesini önler. Bilinçsiz masaj ya da müdahaleler zarar verebilir. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir ve tıbbi tavsiye yerine geçmez; şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Sağlık gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.