Markette yere yatan, ağlayan bir çocuk ve çaresizce bakan ebeveyn... Öfke nöbetleri şımarıklık değil, gelişimin doğal bir parçası. Kriz anında gerçekten işe yarayan tepkileri ve nöbetleri azaltmanın yolları neler? İşte detaylar…
Markette yere yatan çocuğa nasıl davranmalı?
Kasa sırasında istediği şeyi alamayan çocuğun yere yatıp ağlaması ve etraftaki bakışlar altında çaresiz kalan ebeveyn... Bu sahne, küçük çocuğu olan hemen her ailenin yaşadığı bir andır. O anda akla gelen ilk düşünce genellikle 'şımarttık mı' olur. Oysa öfke nöbeti, çoğu zaman bir terbiye sorunu değil, gelişimsel bir aşamadır.
Öfke nöbeti neden olur?
Küçük çocuklarda duyguları düzenleyen beyin bölgeleri henüz gelişmemiştir. Yani çocuk, yoğun bir hayal kırıklığı ya da öfke hissettiğinde bunu kontrol edecek donanıma sahip değildir. Duygu taşar ve nöbet ortaya çıkar.
Buna bir de kendini ifade edememe eklenir; çocuk ne istediğini ya da neden üzgün olduğunu anlatacak kelimeleri bulamaz. Yorgunluk, açlık ve uyarı fazlalığı (kalabalık, gürültü) da nöbetleri tetikler. Yani nöbet, çocuğun sizi manipüle etme çabası değil, baş edemediği bir duygunun dışa vurumudur.
Kriz anında ne yapmalı?
Nöbet başladığında en önemli şey, ebeveynin sakin kalmasıdır. Bağırmak ya da öfkeyle karşılık vermek, çocuğun taşkınlığını artırır. Çocuk o anda mantıklı konuşmaları işleyemez; bu yüzden uzun açıklamalar da işe yaramaz.
Yapılabilecekler: çocuğu güvende tutmak (kendine ya da başkasına zarar vermesini engellemek), sakin ve kısa cümleler kurmak, mümkünse onu daha sakin bir ortama almak. Bazen sadece yanında sessizce beklemek en etkili yöntemdir. Fırtına geçtiğinde çocuk yeniden bağ kurmaya hazır olur.
Kaçınılması gerekenler
Nöbeti büyüten yaygın hatalar vardır: çocuğu utandırmak ya da tehdit etmek, pazarlık yapmak ve en kritiği, nöbet sırasında isteğine boyun eğmek.
Ağladığı için istediğini alan çocuk, bu yöntemin işe yaradığını öğrenir ve nöbetler sıklaşır. Bu yüzden koyduğunuz sınırı, kriz anında değiştirmemek önemlidir. Ancak sınırda durmak, çocuğa soğuk davranmak anlamına gelmez; kararlı ama şefkatli olmak gerekir.
Nöbetleri azaltmanın yolu
En etkili yaklaşım, nöbet çıktıktan sonra değil öncesinde devreye girmektir. Çocuğun aç ve yorgun olduğu saatlerde markete gitmemek, ne olacağını önceden anlatmak ('alışverişten sonra parka gideceğiz') ve küçük seçenekler sunmak ('kırmızı mı mavi mi?') nöbetleri azaltır.
Ayrıca çocuğa duygularını adlandırmayı öğretmek çok değerlidir: 'Şu an çok kızgınsın, anlıyorum.' Duygusunun anlaşıldığını hisseden çocuk, zamanla bunları kelimelerle ifade etmeyi öğrenir ve nöbetler seyrelir.
Ne zaman destek almalı?
Öfke nöbetleri belirli bir yaş aralığında normaldir ve zamanla azalır. Ancak nöbetler çok sık, çok uzun ve çok şiddetliyse; çocuk kendine ya da başkalarına zarar veriyorsa; beklenen yaşın çok üzerinde devam ediyorsa, bir uzmana danışmak yerinde olur.
Bu durumlarda altta yatan başka bir zorluk olup olmadığı değerlendirilir. Çoğu çocukta ise bu dönem, sabır ve tutarlı yaklaşımla doğal biçimde geçer. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir; endişeleriniz için çocuğunuzun hekimine danışın. Eğitim ve aile gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.