Şifreniz "123456" değilse bile yeterince güvenli mi?

'123456' ya da 'şifre123' gibi şifrelerin tehlikeli olduğunu artık çoğu kişi biliyor. Ama şifrenizde adınız, doğum yılınız, eşinizin ya da çocuğunuzun ismi geçiyorsa, o şifre de sandığınızdan çok daha kırılgan olabilir. Çünkü bir hesabın ele geçirilmesi çoğu zaman filmlerdeki gibi dahiyane bir saldırıyla değil, tahmin edilebilir bir şifre yüzünden gerçekleşir. Güçlü bir şifre, dijital hayatınızın kilididir.

Zayıf şifre neden tehlikeli?

Kötü niyetli kişiler, şifreleri tek tek elle denemez; otomatik programlar kullanır. Bu programlar, yaygın şifreleri, kelime listelerini ve kişisel bilgilerden türetilen kombinasyonları çok hızlı biçimde dener.

Bu yüzden sözlükte bulunan bir kelime, isim ya da tarih içeren şifreler kolayca kırılabilir. Ayrıca sosyal medyada paylaştığınız bilgiler (doğum tarihi, evcil hayvan adı, memleket), tahmin edilebilir şifreler için birer ipucudur. Yani kişisel bilgilerinizi içeren bir şifre, aslında kapının anahtarını kapının altına koymak gibidir.

Güçlü bir şifre nasıl olmalı?

Güçlü bir şifrenin iki temel özelliği vardır: uzunluk ve tahmin edilemezlik. Şifre ne kadar uzunsa, kırılması o kadar zorlaşır. Ayrıca büyük-küçük harf, rakam ve sembollerin karışımı, şifreyi güçlendirir.

Etkili bir yöntem, birbiriyle alakasız kelimelerden oluşan uzun bir parola cümlesi kullanmaktır; bunu araya sayı ve sembol serpiştirerek güçlendirebilirsiniz. Böyle bir şifre hem akılda kalır hem de tahmin edilemez. Anlamlı kişisel bilgilerden (isim, tarih) uzak durmak, güçlü şifrenin temel kuralıdır.

Her hesaba farklı şifre

En kritik kurallardan biri: aynı şifreyi birden fazla hesapta kullanmamak. Çünkü bir sitedeki veriler çalınırsa ve siz o şifreyi başka yerlerde de kullanıyorsanız, tüm hesaplarınız aynı anda tehlikeye girer.

Kötü niyetli kişiler, bir yerden ele geçirdikleri şifreyi diğer sitelerde de dener; buna 'şifre doldurma' saldırısı denir. Bu yüzden her önemli hesabın (özellikle e-posta ve banka) kendine özgü, farklı bir şifresi olmalıdır. Böylece bir hesabın ele geçmesi, diğerlerini etkilemez.

Şifre yöneticileri ve iki adımlı doğrulama

Onlarca farklı ve karmaşık şifreyi akılda tutmak imkânsız görünebilir; işte burada şifre yöneticileri devreye girer. Bu güvenli araçlar, tüm şifrelerinizi şifreli biçimde saklar; siz sadece tek bir ana şifreyi hatırlarsınız.

Güvenliğin en güçlü katmanı ise iki adımlı doğrulamadır (2FA). Bu özellik açıkken, şifreniz ele geçse bile, hesaba girmek için ikinci bir doğrulama (telefonunuza gelen kod ya da bir uygulama) gerekir. Bu yüzden özellikle e-posta, banka ve sosyal medya hesaplarında iki adımlı doğrulamayı açmak, alınabilecek en etkili güvenlik önlemidir. Mümkünse doğrulama için sadece SMS yerine uygulama tabanlı yöntemler tercih edilmelidir.

Düzenli kontrol ve dikkat

Şifre güvenliği tek seferlik değil, süregelen bir alışkanlıktır. Önemli hesapların şifrelerini periyodik gözden geçirmek, bir veri sızıntısı duyulduğunda ilgili şifreyi hemen değiştirmek önemlidir.

Ayrıca şüpheli e-posta ve linklere karşı dikkatli olmak gerekir; en güçlü şifre bile, siz onu sahte bir siteye girerseniz işe yaramaz. Şifrenizi kimseyle paylaşmamak ve halka açık cihazlarda oturum açmaktan kaçınmak da temel kurallardır. Küçük ama düzenli dikkatler, dijital hayatınızı korur. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji ve güvenlik gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

Telefonla arayıp "hesabınız risk altında" diyen kim?

Telefonunuz çalıyor. Karşıdaki kişi ciddi, resmi ve aceleci bir tonla konuşuyor: kendini banka çalışanı, polis ya da savcı olarak tanıtıyor. 'Hesabınız bir suç örgütüyle ilişkilendirildi', 'kartınız ele geçirildi', 'paranızı güvenli hesaba aktarmalıyız' diyor. Kalbiniz hızlanıyor, panikliyorsunuz. İşte tam bu korku ve aciliyet hissi, dolandırıcının en güçlü silahıdır. Bu senaryoları tanımak, kendinizi korumanın ilk adımıdır.

Dolandırıcılığın temel mantığı

Telefon dolandırıcılığının neredeyse tamamı aynı psikolojik mekanizmaya dayanır: kurbanı düşünemeyecek kadar korkutmak ve acele ettirmek. Panik halindeki bir insan, mantıklı değerlendirme yapamaz ve normalde asla yapmayacağı şeyleri yapabilir.

Dolandırıcılar bu yüzden 'hemen', 'şu an', 'yoksa geç olacak' gibi ifadelerle baskı kurar. Amaç, sizi bir başkasına danışmadan, düşünmeden hareket etmeye zorlamaktır. Bu aciliyet hissini fark etmek, tuzağı görmenin anahtarıdır. Gerçek kurumlar sizi bu şekilde sıkıştırmaz.

En sık kullanılan senaryolar

Dolandırıcıların başvurduğu tipik hikâyeler bellidir: kendini banka görevlisi olarak tanıtıp 'şüpheli işlem' bahanesiyle bilgi istemek; polis ya da savcı gibi davranıp 'adınız bir suça karışmış' diyerek korkutmak; 'yakınınız kaza geçirdi, acil para lazım' senaryosu.

Ayrıca 'kazandınız', 'kredi onaylandı', 'kargonuz beklemede' gibi bahanelerle link ve bilgi tuzakları da yaygındır. Senaryolar değişse de amaç aynıdır: ya doğrudan para transferi sağlamak ya da hesaplarınıza erişecek bilgileri (şifre, kod) ele geçirmek. Hikâye ne olursa olsun, istenen şey hep aynıdır: para ya da bilgi.

Asla verilmemesi gerekenler

Şu kural mutlaka akılda tutulmalıdır: Hiçbir gerçek banka, polis ya da resmi kurum sizden telefonda şifrenizi, kart bilgilerinizi, internet bankacılığı parolanızı ya da telefonunuza gelen doğrulama kodunu istemez. Bu bilgileri isteyen herkes dolandırıcıdır; istisnası yoktur.

Özellikle SMS ile gelen doğrulama kodları hayati önem taşır; bu kodu paylaşmak, hesabınızın kapısını açmak demektir. Ayrıca hiçbir resmi kurum sizden 'paranızı güvenli hesaba aktarın', 'kapıya gelecek kuryeye altın/para verin' gibi taleplerde bulunmaz. Bu tür istekler, dolandırıcılığın kesin işaretidir.

Aramada şüphelenince ne yapmalı?

Şüpheli bir aramada yapılacak en doğru şey basittir: telefonu kapatmak. Kimse sizi konuşmaya devam etmeye zorlayamaz. Panikle bir şey yapmadan önce, birkaç dakika durup düşünmek çoğu tuzağı boşa çıkarır.

Aramanın gerçek olup olmadığından emin olmak istiyorsanız, kurumu kendiniz, resmi ve bilinen numarasından arayın; size verilen numarayı asla kullanmayın. Ayrıca güvendiğiniz bir yakınınıza danışmak, panik anında berrak düşünmenizi sağlar. Acele ettiren her talep, bir uyarı işaretidir.

Dolandırıldıysanız ne yapmalı?

Eğer bir şekilde bilgi verdiyseniz ya da para gönderdiyseniz, vakit kaybetmeden bankanızı arayın ve durumu bildirin; işlemin durdurulması ya da geri alınması için hızlı hareket etmek kritiktir. Ardından resmi makamlara (polis) başvurarak şikâyette bulunun.

Utanmaya ya da suçluluk duymaya gerek yok; bu dolandırıcılar profesyoneldir ve herkes hedef olabilir. Önemli olan hızlı hareket etmek ve yaşadığınızı çevrenizdekilerle paylaşarak onları da uyarmaktır. Özellikle yaşlı yakınlarınızı bu senaryolar konusunda bilgilendirmek çok değerlidir. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Güvenlik ve dolandırıcılık gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

Yakıt tasarrufu için yaptıklarınız aslında işe yarıyor mu?

Akaryakıt fiyatları söz konusu olunca, her sürücünün kendince bir tasarruf yöntemi vardır: yokuş aşağı vitesi boşa almak, klimayı mümkün olduğunca kapalı tutmak, depoyu hep sonuna kadar doldurmak... Bu alışkanlıkların bir kısmı gerçekten işe yararken, bir kısmı hiçbir fayda sağlamadığı gibi zararlı bile olabilir. Doğruyu yanlıştan ayırmak, hem yakıt hem de araç sağlığı için önemlidir.

Vitesi boşa almak: Zararlı bir mit

Yaygın inanışlardan biri, yokuş aşağı inerken vitesi boşa alıp 'yakıt biriktirmektir'. Oysa modern enjeksiyonlu araçlarda bu, hem gereksiz hem de tehlikelidir. Vites boşa alındığında motor freni devre dışı kalır ve araç kontrolü zorlaşır.

Üstelik modern araçlarda, viteste ve gaz pedalından ayak çekildiğinde yakıt kesme özelliği devreye girebilir; yani viteste inmek bazı durumlarda daha tasarrufludur. Boşa almak ise güvenlik riski yaratır ve beklenen tasarrufu sağlamaz. Bu yüzden yokuş aşağı vitesi boşa almak, terk edilmesi gereken bir alışkanlıktır.

Klima gerçekten çok mu yakar?

Klima kullanımı yakıt tüketimini artırır; bu doğrudur. Ancak alternatifi olan camları açarak sürmek, özellikle yüksek hızda aerodinamik direnci artırdığı için yakıt tüketimini benzer ölçüde ya da daha fazla artırabilir.

Yani şehir içi düşük hızda camı açmak mantıklı olabilirken, yüksek hızda klima çoğu zaman daha verimlidir. Klimayı tamamen kullanmamak için sürüş konforundan ve güvenlikten (sıcakta dikkat dağınıklığı) feragat etmek de doğru değildir. Denge, hıza göre değişir.

Asıl fark: Sürüş tarzı

Yakıt tüketimini en çok etkileyen faktör, aslında küçük hilelerde değil, sürüş tarzındadır. Ani hızlanmalar ve sert frenlemeler, yakıtı en çok tüketen davranışlardır. Trafiği önceden okuyup yumuşak ve dengeli sürmek, ciddi tasarruf sağlar.

Sabit ve makul bir hızda gitmek, gereksiz hızlanıp yavaşlamaktan kaçınmak ve motoru gereksiz yere rölantide çalıştırmamak (uzun beklemelerde) yakıtı korur. Yani depoyu asıl koruyan şey, aracın nasıl sürüldüğüdür. Sakin bir sürücü, en pahalı yakıt katkısından daha çok tasarruf eder.

Aracın bakımı ve lastik basıncı

Gözden kaçan ama önemli bir faktör: lastik hava basıncı. Düşük basınçlı lastikler, yol direncini artırarak yakıt tüketimini yükseltir. Basıncı düzenli kontrol etmek, hem yakıt tasarrufu hem güvenlik sağlar.

Ayrıca düzenli bakım (hava filtresi, bujiler, yağ), motorun verimli çalışmasını sağlar. Araçta gereksiz ağırlık taşımamak ve kullanılmayan port bagajı gibi ekleri çıkarmak da direnci ve tüketimi azaltır. Bu somut faktörler, birçok 'tasarruf hilesinden' çok daha etkilidir.

Efsanelere değil, gerçeklere odaklanmak

Özetle, gerçek yakıt tasarrufu; dengeli sürüş, düzenli bakım, doğru lastik basıncı ve gereksiz ağırlıktan kaçınmakla sağlanır. Vitesi boşa almak gibi mitler ise ya işe yaramaz ya da zarar verir.

Piyasadaki 'yakıtı yüzde şu kadar azaltır' vaadi veren bazı katkı ve aparatlara da temkinli yaklaşmak gerekir; çoğunun bilimsel dayanağı tartışmalıdır. En güvenilir tasarruf yöntemi, aracı bilinçli kullanmak ve iyi bakmaktır. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji ve otomotiv gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

İnternetiniz yavaşsa suçlu her zaman operatör değil

İzlediğiniz video sürekli donuyor, sayfalar geç açılıyor, görüntülü görüşme kesiliyor. İlk tepki genellikle operatöre öfkelenmek ve 'internetim yavaş' diye şikâyet etmek olur. Oysa evdeki yavaşlığın sebebi çoğu zaman satın aldığınız hız değil, modemin yeri, ayarları ve Wi-Fi'ın kendine özgü kısıtlarıdır. Birkaç basit düzenlemeyle, mevcut hattınızdan çok daha iyi verim almak mümkün.

Hat hızı ile Wi-Fi hızı aynı şey değil

Önce temel bir ayrım: Operatörden aldığınız hat hızı ile cihazınıza ulaşan kablosuz (Wi-Fi) hız farklı şeylerdir. Hattınız hızlı olsa bile, Wi-Fi sinyali zayıfsa cihazınıza bu hız tam ulaşmaz.

Yani sorun çoğu zaman 'gelen internette' değil, o internetin evin içinde nasıl dağıldığındadır. Bu yüzden şikâyet etmeden önce, Wi-Fi tarafındaki sorunları gidermek gerekir. Kablolu bağlantı test etmek (mümkünse), sorunun hatta mı yoksa Wi-Fi'da mı olduğunu anlamanın en kesin yoludur.

En kritik faktör: Modemin yeri

Wi-Fi performansını en çok etkileyen ve en çok ihmal edilen şey, modemin nerede durduğudur. Modem, evin bir köşesinde, dolap içinde ya da yerde durduğunda sinyal zayıflar ve uzak odalara güçlükle ulaşır.

İdeal olan, modemi evin merkezine yakın, açık ve yüksek bir yere koymaktır. Kalın duvarlar, metal eşyalar ve özellikle su içeren nesneler (akvaryum gibi) sinyali engeller. Ayrıca mikrodalga fırın ve bazı elektronik cihazlar Wi-Fi ile aynı frekansı kullanarak parazit yaratabilir. Modemin yerini değiştirmek, çoğu zaman en hızlı çözümdür.

Kanal karışması ve komşu etkisi

Apartmanlarda gözden kaçan bir sorun, komşu modemlerle aynı kanalı kullanmaktır. Çok sayıda modem aynı frekans kanalında çalıştığında, birbirini engeller ve hız düşer. Bu, kalabalık bir odada herkesin aynı anda konuşmasına benzer.

Modern modemler genellikle iki farklı frekans bandı sunar; biri daha geniş kapsama, diğeri daha yüksek hız sağlar. Cihazı uygun banda bağlamak ve modem ayarlarından daha boş bir kanal seçmek performansı artırabilir. Modemi ara sıra yeniden başlatmak da birikmiş sorunları temizler.

Bağlı cihaz yükü ve arka plan tüketimi

İnternet bağlantısı, ona bağlı tüm cihazlar arasında paylaşılır. Evde aynı anda çok sayıda cihaz (telefonlar, televizyon, oyun konsolu, güvenlik kameraları) internet kullanıyorsa, her birine düşen pay azalır.

Özellikle arka planda güncelleme yapan ya da yüksek çözünürlükte video akışı olan cihazlar, bandı ciddi biçimde tüketir. Kullanılmayan cihazların bağlantısını kesmek ve büyük indirmeleri yoğun olmayan saatlere almak, deneyimi iyileştirir. Ayrıca şifresiz ya da zayıf şifreli bir Wi-Fi'a başkalarının bağlanması da hızı düşürebilir; güçlü şifre kullanmak önemlidir.

Sorun çözülmüyorsa

Tüm bu düzenlemelere rağmen sorun sürüyorsa, birkaç ihtimal daha vardır: modem eskimiş ve yetersiz olabilir, evin yapısı geniş olduğu için tek modem yetmeyebilir (bu durumda sinyal genişletici ya da ağ sistemleri düşünülebilir), ya da gerçekten hatla ilgili bir sorun olabilir.

Bu son durumda, yaptığınız denemeleri de belirterek operatörünüze başvurmak daha verimli olur; çünkü sorunun Wi-Fi'da olmadığını göstermiş olursunuz. Çoğu zaman ise yavaşlık, birkaç basit ayarla çözülür. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

Telefon eskidikçe yavaşlıyor mu, yoksa sebebi başka mı?

Yeni aldığınızda ışık hızında çalışan telefonunuz, bir süre sonra uygulamaları geç açmaya, takılmaya ve donmaya başlar. İlk akla gelen düşünce genellikle 'eskidi, yenisini almalıyım' olur. Oysa telefonu yavaşlatan sebeplerin çoğu donanımla değil, kullanımla ilgilidir ve büyük ölçüde giderilebilir. Yeni telefona koşmadan önce birkaç şeyi denemek gerekir.

En büyük sebep: Dolu hafıza

Telefon yavaşlamasının bir numaralı sebebi genellikle hafızanın dolmasıdır. Depolama alanı tıka basa dolduğunda, işletim sistemi geçici dosyalar için yer bulamaz ve cihaz belirgin biçimde yavaşlar.

Bu yüzden ilk yapılması gereken, gereksiz dosyaları, önbelleği ve kullanılmayan uygulamaları temizlemektir. Hafızanın belirli bir kısmını daima boş tutmak, akıcı çalışmanın temel şartıdır. Sadece bu temizlik bile, çoğu telefonda hissedilir bir hızlanma sağlar.

Arka planda çalışan uygulamalar

Siz kullanmasanız bile, pek çok uygulama arka planda çalışmaya devam eder; veri günceller, konum kullanır ve bellek tüketir. Çok sayıda uygulamanın aynı anda arka planda açık olması, telefonu yorar ve yavaşlatır.

Ayarlardan hangi uygulamaların arka planda çalıştığını görebilir ve gereksiz olanların arka plan iznini kısıtlayabilirsiniz. Ayrıca telefonu ara sıra yeniden başlatmak, arka planda birikmiş süreçleri temizleyerek performansı tazeler. Bu basit alışkanlık çoğu zaman göz ardı edilir.

Güncellemeler ve işletim sistemi

Telefonun ve uygulamaların güncel tutulması önemlidir; güncellemeler genellikle performans iyileştirmeleri ve hata düzeltmeleri içerir. Eski sürümde kalmak, hem güvenlik hem de hız açısından dezavantaj yaratır.

Ancak bir denge de gerekir: Çok eski bir telefona, donanımının kaldıramayacağı ağır güncellemeler yüklemek bazen yavaşlamaya yol açabilir. Yine de çoğu durumda güncel kalmak faydalıdır. Uygulamaların otomatik güncellenmesini uygun bir bağlantıya ayarlamak da pratiktir.

Görsel efektler ve widget yükü

Ana ekranı dolduran çok sayıda widget, canlı duvar kağıdı ve animasyon, telefonun sürekli işlem yapmasına yol açar ve kaynakları tüketir. Sade bir ana ekran, hem daha hızlı hem de daha az pil tüketen bir kullanım sağlar.

Ayarlardan animasyon ve geçiş efektlerini azaltmak, özellikle eski telefonlarda hissedilir bir hızlanma yaratır. Gereksiz widget'ları kaldırmak ve ana ekranı sadeleştirmek, cihazın nefes almasını sağlar. Görsel şıklık, çoğu zaman performanstan feragat etmek anlamına gelir.

Son çare: Fabrika ayarları ve batarya

Tüm bunlara rağmen telefon çok yavaşsa, verilerinizi yedekledikten sonra fabrika ayarlarına döndürmek köklü bir çözüm olabilir; bu, cihazı ilk günkü temiz haline getirir. Ancak bu işlem öncesi mutlaka yedek almak gerekir.

Ayrıca bazı telefonlarda, yıpranmış batarya performansı düşürebilir; böyle durumlarda batarya değişimi cihaza yeniden hız kazandırabilir. Bu adımlar çoğu zaman, yeni telefon almaktan çok daha ekonomik bir çözüm sunar. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

Telefon hafızası neden sürekli doluyor, nasıl boşaltılır?

Tam bir fotoğraf çekecekken ya da bir uygulama güncellerken çıkan o uyarı: 'Depolama alanı dolu.' Fotoğrafları silersiniz, bir süre rahatlar, sonra sorun geri döner. Çünkü telefon hafızasını dolduran şey, çoğu zaman göz önündeki dosyalar değil, arka planda biriken gizli veriler. Gerçekten yer açmak için, sorunun asıl kaynağını bilmek gerekir.

Hafızayı dolduran gerçek suçlular

Çoğu kullanıcı hafızanın fotoğraf ve videolarla dolduğunu sanır; bu kısmen doğrudur ama tek sebep değildir. En büyük ve en sinsi yer kaybı, uygulamaların biriktirdiği önbellek (cache) dosyalarından kaynaklanır.

Özellikle sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları, indirdiğiniz her görsel, video ve dosyayı arka planda saklar. Zamanla bu birikim, fotoğraflarınızdan bile fazla yer kaplayabilir. İşte bu yüzden fotoğraf silmek çoğu zaman yeterli olmaz; asıl temizlik başka yerde yapılmalıdır.

Mesajlaşma uygulamaları en büyük yük

Mesajlaşma uygulamaları, gelen tüm medyayı otomatik olarak telefona kaydeder. Gruplardan gelen sayısız görsel, video ve espri, siz farkında olmadan hafızada birikir. Aylar içinde bu, gigabaytlarca yer kaplar.

Çözüm: Uygulamaların ayarlarından otomatik indirmeyi kapatmak ve uygulama içindeki depolama yönetimi bölümünden gereksiz medyayı temizlemek. Ayrıca eski ve gereksiz sohbetleri silmek de yer açar. Bu tek adım bile çoğu telefonda ciddi alan kazandırır.

Önbellek temizliği

Uygulamaların biriktirdiği önbellek dosyaları, telefon ayarlarındaki uygulama yönetimi bölümünden temizlenebilir. Her uygulamanın ne kadar yer kapladığını buradan görebilir ve önbelleğini boşaltabilirsiniz.

Önbellek temizlemek verilerinizi silmez; sadece geçici dosyaları kaldırır ve uygulama bunları gerektiğinde yeniden oluşturur. Bu yüzden güvenli bir işlemdir. Düzenli olarak en çok yer kaplayan uygulamaların önbelleğini temizlemek, hafızayı ferahlatır.

Fotoğraf ve videoyu yönetmek

Fotoğraf ve videolar da ciddi yer kaplar; ama silmek yerine bulut depolamaya yedeklemek daha mantıklıdır. Böylece anılarınızı kaybetmeden telefondan kaldırabilirsiniz.

Ayrıca tekrarlanan fotoğraflar, ekran görüntüleri ve gereksiz videolar düzenli olarak temizlenmelidir. Çoğu telefon, benzer ve gereksiz görselleri tespit eden araçlar sunar. 'Sonra bakarım' diye biriktirilen yüzlerce ekran görüntüsü, çoğu kişide şaşırtıcı miktarda yer kaplar.

Düzenli bakım alışkanlığı

Hafıza sorununu kalıcı çözmek için düzenli bir dijital temizlik alışkanlığı gerekir: kullanılmayan uygulamaları silmek, önbelleği ara sıra temizlemek, otomatik medya indirmeyi kapatmak ve fotoğrafları düzenli yedekleyip telefondan kaldırmak.

Ayrıca indirilenler klasörü, çoğu kişinin unuttuğu ve gereksiz dosyaların biriktiği bir alandır; düzenli kontrol edilmelidir. Bu küçük alışkanlıklar, telefonun hem hafızasını hem de performansını korur. 'Hafıza dolu' uyarısı, aslında bir düzen çağrısıdır. Teknoloji gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

TUSAŞ'ın sanal medya hesabından yapılan paylaşımda, milli muharip uçak KAAN'ın taksi testi yaparken görüntüleri yer aldı. KAAN'ın havadan ve yerden çekilen görüntüleri 'Yelkenler biçilecek' isimli mehter marşı eşliğinde paylaşıldı. Görüntüde, KAAN'nın taksi testini başarıyla tamamladığı görülürken, teknik personel de görüntüde yer aldı.

ÜSTÜN KABİLİYETLER SAĞLIYOR

Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nın ihtiyaçları doğrultusunda yurt içi imkan ve kabiliyetlerle tasarlanan ve geliştirilen savaş uçağı projesinde; KAAN ilk uçuşunu 21 Şubat 2024'te gerçekleştirdi ve 13 dakika havada kaldı. KAAN, ikinci test uçuşunu ise 6 Mayıs 2024'te gerçekleştirdi ve 14 dakika havada kaldı. KAAN, bu uçuşta 10 bin feet irtifaya ve 230 knot hıza ulaştı. KAAN üstün hava hakimiyetini; yeni silahlarla arttırılmış havadan havaya muharebe menzili, yüksek/süpersonik hızda dahili silah yuvalarından hassas ve tam vuruş, yapay zeka ve nöral ağ desteğiyle artırılmış muharebe gücü ile sağlıyor. 5'inci nesil çok rollü savaş uçağı KAAN hem hava-hava hem de hava-yer muharebelerinin gereksinimleri için üstün kabiliyetler sağlıyor. TUSAŞ'ın güçlü ve atik platformu KAAN; sahip olduğu akıllı ve güçlü savaş kabiliyetleri ile 'savaşçı' olarak dikkat çekiyor.

2028'DE TESLİM EDİLECEK

KAAN'ın prototip geliştirme çalışmaları sürerken 2028 yılına kadar test uçuşlarının tamamlanması planlanıyor. Milli muharip uçak KAAN, 2028 yılının sonunda ise Hava Kuvvetleri Komutanlığı'na teslim edilecek. Milli muharip uçak, 2030'lu yıllarda da yerli motorla kullanılıyor olacak.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Ankara Etnografya Müzesi'nde düzenlenen 77'nci Uluslararası Uzay Kongresi (IAC) 2026 Tanıtım Resepsiyonu'na katıldı. Resepsiyonda Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç, Uluslararası Uzay Federasyonu İcra Direktörü Christian Feichtinger, Dışişleri Bakan Yardımcısı Zeki Levent Gümrükçü ile TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı ve Ankara Milletvekili Fuat Oktay da yer aldı. Açılış konuşmasını yapan Bakan Kacır, 'Tarih boyunca medeniyetimizdeki her büyük sıçrama merakla başlamıştır. İnsanlığı okyanusların ötesine taşıyan ve bilimin sınırlarını genişleten keşif ruhu, bakışlarımızı gökyüzüne ve nihayetinde gezegenimizin ötesine çevirmemizi sağlamıştır. Nesiller boyu alimler, yıldızların ve gezegenlerin hareketlerini ve insanlığın evrendeki yerini anlamaya çalışmışlardır. Anadolu, bu bitmek bilmeyen bilgi arayışında seçkin bir yere sahip olmuştur. Anadolu topraklarından çıkan öncü isimler, astronomiye kalıcı katkılarda bulunmuşlardır. Bugün Türkiye, uzay bilimleri ve teknolojileri konusundaki cesur vizyonuyla bu mirası geleceğe taşımaktadır. Bu hırsın temelinde, küresel uzay ekosistemindeki köklü değişim ve Türkiye'nin kalkınma vizyonunun merkezine geleceğin teknolojilerinde liderliği yerleştiren 'Milli Teknoloji Hamlesi' yatmaktadır. 2000'li yılların başına kadar uzay faaliyetleri, yörüngeye erişimin fahiş derecede pahalı olması nedeniyle büyük ölçüde az sayıda ülkeyle sınırlı kalmıştı. O zamandan beri, azalan fırlatma maliyetleri ve hızlı teknolojik ilerlemeler; bu alanı yeni ülkelere, şirketlere ve araştırmacılara açtı. Uzay teknolojileri artık modern yaşamın dokusuna işlemiş durumdadır. Başlangıçta uzay için geliştirilen teknolojiler; sağlık, imalat, haberleşme ve daha birçok sektörde inovasyonu tetiklemekte, dünyadaki yaşam kalitesini artırmaktadır. Küresel uzay ekonomisinin halihazırda 600 milyar doları aşması ve 2035 yılına kadar 1,8 trilyon dolara yaklaşmasının öngörülmesiyle, uzaya yapılan yatırım artık sadece bir keşif yatırımı değildir. Bu; inovasyona, rekabet gücüne ve insanlığın geleceğine yapılan bir yatırımdır. Bu değişimin bilincinde olan Türkiye, burada hem bir fırsat hem de bir sorumluluk görmektedir. Bilimsel ve teknolojik kabiliyetlerimizi güçlendirmek, yüksek nitelikli insan kaynağı yetiştirmek ve uzayın barışçıl ve sürdürülebilir kullanımına aktif olarak katkıda bulunmak' ifadelerini kullandı.

'İLERİ DÜZEY YETKİNLİKLER TESİS ETTİK'

Kacır, geçtiğimiz 20 yıl boyunca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde, uzay bilimi ve teknolojilerinde önemli adımlar attıklarını vurgulayarak, 'Önemli ilerleme kaydettiğimiz temel alanlardan biri uydu teknolojileridir. Tasarım ve mühendislikten test ve üretime kadar tüm değer zincirinde ileri düzey yetkinlikler tesis ettik. Yer gözlemi yolculuğumuz BİLSAT ile başladı; RASAT, GÖKTÜRK-2 ve İMECE ile devam etti. Her görevle birlikte ulusal mühendislik kapasitemizi genişlettik; uydu tasarımı, entegrasyonu ve operasyonu konusundaki uzmanlığımızı derinleştirdik. Türkiye'de tasarlanan ve inşa edilen ilk haberleşme uydusu olan TÜRKSAT 6A, bu kabiliyetleri yeni bir seviyeye taşıdı. Bu başarılar Türkiye'nin uzay yolculuğunda önemli kilometre taşlarını temsil etse de vizyonumuz uydu teknolojilerinin çok daha ötesine uzanmaktadır. Amacımız, uzayda sürdürülebilir bir varlık göstermek, ulusal hak ve menfaatlerimizi korumak ve uzayın barışçıl kullanımını tüm insanlığın yararına ilerletmektir. Bu; kamu kurumları, araştırma kuruluşları, üniversiteler ve özel sektör arasında etkin bir koordinasyon gerektirmektedir. Bu nedenle Türkiye, büyüyen uzay ekosistemimize stratejik koordinasyon sağlamak amacıyla 2018 yılında Türkiye Uzay Ajansı'nı kurmuştur. Elbette büyüyen bir uzay ekosistemi, potansiyeline ancak net bir vizyon ve ortak ulusal önceliklerle rehberlik edildiğinde ulaşabilir. Türkiye'nin uzaydaki uzun vadeli yolculuğu için on stratejik hedef belirleyen Milli Uzay Programı'nı 2021 yılında ilan ettik. Milli Uzay Programı şimdiden somut sonuçlar vermektedir. 'Türk Astronot ve Bilim Misyonu' kapsamında ilk astronotumuz Alper Gezeravcı, Uluslararası Uzay İstasyonu'nda başarıyla 13 bilimsel deney gerçekleştirdi. İkinci astronotumuz Tuva Cihangir Atasever, daha sonra bir yörünge altı araştırma uçuşu sırasında yedi deney yürüttü. Bu görevler milletimizin hayal gücünü harekete geçirdi ve milyonlarca gencimize ilham verdi' diye konuştu.

'BİR UZAY LİMANI ÜZERİNDE ÇALIŞMAYA BAŞLADIK'

Kacır, Türkiye'yi, insanlı uzay keşifleri için kritik teknolojiler tedarik eden ülkeler arasında konumlandırmayı hedeflediklerini belirterek, 'Ay araştırma programımızın bir parçası olarak, Türkiye'de tasarlanan ve inşa edilen bir uzay aracıyla Ay'a ulaşmaya hazırlanıyoruz; bu girişim uzay yolculuğumuzda yeni bir sayfa açacaktır. Ankara'da bir uzay teknoparkı kurma çalışmaları halihazırda devam etmektedir. Bu yeni merkez, uzay girişimlerinin büyümesini hızlandıracak; sanayi, akademi ve araştırma kurumları arasındaki iş birliğini derinleştirecektir. Ayrıca, sadece Türkiye'nin uzaya bağımsız erişimini güvence altına almakla kalmayacak, aynı zamanda ülkeler ve ticari girişimler için uluslararası bir fırlatma merkezi olarak hizmet verecek bir uzay limanı üzerinde çalışmaya başladık. Aynı zamanda, navigasyon ve zamanlama konularında teknolojik bağımsızlığımızı güçlendirmek amacıyla Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi projemizi ilerletiyoruz. Bu projenin önemli bir adımı olarak, uzaya 'atomik saat' gönderdik' dedi.

'ULUSLARARASI DİYALOĞU GÜÇLENDİRMEK İÇİN FIRSAT SUNACAKTIR'

Kacır, büyüklüğü veya kapasitesi ne olursa olsun, hiçbir ülke uzayın potansiyelini tek başına, izole çabalarla tam olarak gerçekleştiremeyeceğini ifade ederek, 'Günümüzün bilimsel ve teknolojik zorluklarının karmaşıklığı; ortaklık, güven ve uzayın barışçıl kullanımına yönelik ortak bir kararlılık gerektirmektedir. Daha da önemlisi, bilimsel bilgi paylaşıldıkça güçlenir ve inovasyon uluslararası iş birliği sayesinde daha hızlı ilerler. Bu nedenle uzay, ulusları her zaman bir araya getirmiştir. Türkiye, uluslararası ortaklığı uzay vizyonunun temel direklerinden biri olarak görmektedir. Uluslararası Uzay Federasyonu'nun yıllık amiral gemisi etkinliği olan Uluslararası Uzay Kongresi (IAC), uzay camiasının tüm paydaşlarını bir araya getiren küresel platformlar arasında benzersiz bir yere sahiptir. 70 yılı aşkın bir süredir hükümetler, uzay ajansları, uluslararası kuruluşlar, sanayi, akademi ve girişimciler için önde gelen küresel forum olma özelliğini sürdürmektedir. Burası bilginin paylaşıldığı, ortaklıkların kurulduğu ve uzay faaliyetlerinin geleceğinin şekillendiği yerdir. IAC 2026'ya ev sahipliği yapmak, Türkiye'nin küresel uzay ekosistemine daha aktif katkıda bulunma vizyonuyla tam bir uyum içerisindedir. Bu tarihi buluşma aynı zamanda Türkiye'nin uluslararası arenada güvenilir bir 'birleştirici güç' olarak büyüyen rolünü de yansıtmaktadır. Bu yıl, Euro-Atlantik güvenliği için kritik bir dönemde müttefik liderleri bir araya getiren NATO Zirvesi'ne ev sahipliği yaptık. COP31, Türkiye'yi iklim eylemi ve sürdürülebilir kalkınma konusundaki küresel diyaloğun kalbine yerleştirecektir. İnanıyoruz ki IAC 2026, uluslararası diyaloğu güçlendirmek, bilimsel ve endüstriyel iş birliğini genişletmek ve dünyanın dört bir yanından paydaşları bir araya getirmek için eşsiz bir fırsat sunacaktır. Kongrenin teması olan 'The World needs more space', bu geniş amacı özetlemektedir. Bu tema, uzayın yarattığı fırsatlara erişimi genişletme ve keşfi ile barışçıl kullanımı konusundaki iş birliğini derinleştirme ihtiyacını yansıtmaktadır. Aynı zamanda daha geniş katılım, daha fazla bilimsel değişim ve uzayın geleceği için ortak bir sorumluluk duygusu çağrısında bulunmaktadır. Bu mesaj özellikle zamanlıdır. Jeopolitik parçalanmanın arttığı bir dönemde böyle bir platforma duyulan ihtiyaç her zamankinden daha fazladır. Bölünmeler derinleşirken uzay, farklı önceliklere sahip ülkelerin hala yan yana çalışabildiği, bilgi paylaşabildiği ve ortak zemin oluşturabildiği nadir alanlardan biri olmaya devam etmektedir' ifadelerini kullandı.

'DÜNYANIN DÖRT BİR YANINDAN POLİTİKA YAPICILARI BİR ARAYA GETİRECEKTİR'

Kacır, 'Uluslararası ilginin olağanüstü düzeyi, IAC 2026 etrafında oluşan güçlü ivmeyi yansıtmaktadır. Bu yılki Bildiri Özeti Çağrısı (Call for Abstracts), 108 ülkeden 8 bin 330'dan fazla başvuru aldı; bu, Uluslararası Uzay Kongresi tarihindeki en yüksek rakamdır. Buna ek olarak IAC 2026, bugüne kadar kaydedilen en yüksek 'Erken Kayıt' (Early Bird) sayısına ulaşmıştır. 100'den fazla ülkeden 10 binden fazla katılımcıyı ağırlamayı bekliyoruz. Hafta boyunca Antalya; yeni iş birliklerini ve kalıcı ortaklıkları teşvik edecek teknik oturumlara, üst düzey diyaloglara, sergilere ve iş toplantılarına ev sahipliği yapacaktır. Katılımcılar; yer gözlemi, iklim izleme ve afet yönetiminden uydu haberleşmesine, yapay zekadan ticari uzay faaliyetlerine, uzay keşfinden uluslararası yönetişime kadar geniş bir yelpazedeki konuları keşfedeceklerdir. Kongrenin kilit özelliklerinden biri de 'IAF Bakanlar ve Parlamenterler Toplantısı' olacaktır. Bu üst düzey toplantı, küresel uzay yönetişiminin geleceğini şekillendirmek, sürdürülebilir kalkınmayı ilerletmek ve uluslararası iş birliğini güçlendirmek üzere dünyanın dört bir yanından politika yapıcıları bir araya getirecektir' ifadelerini kullandı.

'TÜRKİYE PAYINA DÜŞENİ ÜSTLENMEYE HAZIR'

Bakan Kacır, 'Uzayın geleceği, bilimsel keşifleri ortak faydaya ve teknolojik ilerlemeyi kalıcı ortaklıklara dönüştürme yeteneğimizle tanımlanacaktır. Türkiye; büyüyen kabiliyetleri, dinamik ekosistemi ve barışçıl, sürdürülebilir ve kapsayıcı uluslararası iş birliğine olan sarsılmaz bağlılığıyla bu sorumluluktan payına düşeni üstlenmeye hazırdır. Bu vizyonu sürdürme yeteneğimiz, nihayetinde onu geleceğe taşıyacak nesillere bağlıdır. Türkiye genelinde, özellikle gençlerimiz arasında uzay bilimlerine ve teknolojilerine olan ilgi hızla artmaktadır. Dünyanın en büyük havacılık, uzay ve teknoloji festivali olan TEKNOFEST, bilimsel yaygınlaştırma girişimleri ve gökyüzü gözlem etkinlikleriyle birlikte, bilimi halka yakınlaştırmaya ve yeni nesillere ufkun ötesine bakmaları için ilham vermeye devam etmektedir. Bu artan ilgiyi, Türkiye'nin bilimsel, teknolojik ve girişimcilik kapasitesini genişletmek için somut adımlarla destekliyoruz. Türkiye'nin deneyimi; uzun vadeli vizyon, insan kaynağına yatırım ve uluslararası iş birliği bir araya geldiğinde nelerin başarılabileceğini göstermektedir. IAC 2026, kendi deneyimlerimizi paylaşmamıza, başkalarının başarılarından öğrenmemize ve ortak ilerleme için yeni fırsatlar yaratmamıza olanak sağlayacaktır. IAC 2026'nın yeni diyalog kanalları açmasını, bilimsel toplulukları birbirine bağlamasını, yeni endüstriyel ortaklıkları desteklemesini ve uzayın geleceğini şekillendirecek gençlere ilham vermesini istiyoruz. Uzayda faaliyet gösteren devletler ile bu alanda yeni gelişmeye başlayan ülkeleri ortak hedefler etrafında birbirine yaklaştırmasını arzuluyoruz. İşte bu ruhla, ulusal uzay ajanslarını üniversiteleri araştırma kurumlarını ve özel sektör kuruluşlarını IAC 2026'ya katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Sizleri Antalya'da ağırlamayı sabırsızlıkla bekliyoruz' dedi.

UZAY DİPLOMASİSİ VE KÜRESEL İŞ BİRLİĞİ VURGUSU

Resepsiyonda, Türkiye'nin uzay alanındaki vizyonu, Milli Teknoloji Hamlesi doğrultusunda kaydedilen gelişmeler ve IAC 2026'nın küresel uzay diplomasisine sunacağı katkılar uluslararası temsilcilere aktarıldı. Etkinlikte, ülkelerin uzay ajansları, sanayi kuruluşları, akademisyenleri ve genç araştırmacılarının IAC 2026 Antalya Kongresi'ne en üst düzeyde ve geniş katılım sağlamasının önemi vurgulandı.

Resepsiyonda konuşan TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, yeryüzündeki çatışmaların uzaya taşınmaması gerektiğini belirterek, IAC 2026'yı uzay yönetişimi ve diplomasisi açısından kritik bir platform olarak gördüklerini ifade etti.

Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Levent Gümrükçü, kongrenin hedeflerinin Türk dış politikasının temel ilkeleriyle tam uyum içinde olduğunu dile getirirken, IAF İcra Direktörü Christian Feichtinger ise Türkiye'nin küresel uzay vizyonundaki liderliğine dikkat çekerek tüm büyükelçileri IAC 2026 kapsamında Antalya'da düzenlenecek kongreye davet etti.

Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç, zirvenin kalıcı bilimsel ve teknolojik iş birliklerine zemin hazırlayacağını belirtti. IAC 2026 Direktörü Emine Doğrukök ise yaptığı sunumda, 108 ülkeden 8 bin 330 bildiri başvurusu alındığını ve bu sayıyla kongre tarihinin rekorunun kırıldığını hatırlatarak, küresel uzay ekosistemine yön verecek buluşmanın Antalya'da gerçekleştirileceğini vurguladı.

Mavi ışık gerçekten uykuyu bozuyor mu? Bilinen yanlışlar

Gece yatmadan önce telefona bakmanın uykuyu bozduğu, artık neredeyse herkesin bildiği bir bilgi. Bunun üzerine mavi ışık filtreleri, gece modları ve özel gözlükler yaygınlaştı. Ancak konu sanıldığı kadar basit değil: Uykuyu bozan tek etken ekranın rengi değildir. Filtreyi açıp huzurla ekrana bakmak, sorunu çözmüyor.

Mavi ışık ve biyolojik saat

Vücudun bir biyolojik saati vardır ve bu saat büyük ölçüde ışıkla ayarlanır. Gün ışığı 'uyanık ol' sinyali verirken, karanlık uyku hormonunun salgılanmasını tetikler.

Ekranlardan yayılan ışık, beynin bu doğal düzenini karıştırabilir ve uyku hormonunun salgılanmasını geciktirebilir. Yani mavi ışığın uyku üzerinde bir etkisi vardır; bu kısım doğrudur. Ancak bu, hikâyenin tamamı değildir ve tek başına en büyük suçlu da değildir.

Asıl sorun: Zihinsel uyarılma

Ekranın uykuya asıl etkisi, çoğu uzmana göre içeriğin zihni uyarmasıdır. Sosyal medyada gezinmek, tartışmalı bir video izlemek, iş e-postasına bakmak ya da oyun oynamak beyni aktive eder.

Zihni uyarılmış, düşünceleri hızlanmış bir insan, ekranın rengi ne olursa olsun kolay uyuyamaz. Bu yüzden filtre açıkken bile saatlerce telefonda gezinmek uykuyu geciktirir. Sorun ışıktan çok, yapılan aktivitenin niteliğidir. Bu ayrım, çözümü de değiştirir.

Filtreler işe yarıyor mu?

Mavi ışık filtreleri ve gece modları, ekranın ışığını daha sıcak tonlara çevirir. Bu, gözü bir miktar rahatlatabilir ve ışığın etkisini azaltabilir. Yani tamamen faydasız değildir; ama beklenen mucizeyi de sağlamaz.

Filtreyi açıp gece boyunca ekran başında kalmak, uyku sorununu çözmez. Bu yüzden filtreleri bir destek olarak görmek, asıl çözümü ise ekran kullanım süresinde ve içeriğinde aramak gerekir. Pazarlanan bazı ürünlerin vaatlerine temkinli yaklaşmakta fayda vardır.

Gerçekten işe yarayan çözümler

Uykuyu korumak için en etkili yöntem, yatmadan önceki belirli bir süre ekranları tamamen bırakmaktır. Bu süre zarfında kitap okumak, hafif bir sohbet ya da sakinleştirici bir rutin, beynin yavaşlamasına izin verir.

Ayrıca yatak odasını ekransız tutmak, telefonu yatağa götürmemek ve alarm için telefon yerine ayrı bir saat kullanmak çok etkilidir. Odayı karanlık ve serin tutmak, düzenli yatış saatine sadık kalmak da uykuyu destekler. Bunlar, hiçbir filtrenin sağlayamayacağı faydayı verir.

Çocuklar için özellikle önemli

Ekranın uyku üzerindeki etkisi, çocuk ve ergenlerde daha belirgindir. Yetersiz uyku ise büyüme, öğrenme, dikkat ve ruh sağlığını doğrudan etkiler. Bu yüzden çocuklarda yatmadan önceki ekran kullanımı özellikle sınırlandırılmalıdır.

Ailenin de aynı kurala uyması, çocuğun bunu benimsemesini kolaylaştırır. Sağlıklı uyku, teknolojinin doğru kullanımıyla korunabilir. Uyku sorunu uzun süre devam ediyor ve gündelik hayatı etkiliyorsa, bir hekime danışmak gerekir. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji ve sağlık gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

Telefon suya düştü: Pirince gömmek işe yarıyor mu?

Lavaboya, denize ya da bir bardak suya düşen telefon... O anda yaşanan panik tanıdıktır ve hemen ardından herkesin bildiği tavsiye gelir: 'Çabuk pirince göm!' Ancak bu yaygın yöntem, sanıldığı kadar etkili değildir. Telefonu kurtarma şansını asıl belirleyen, ilk dakikalarda yapılan doğru hamlelerdir.

İlk saniyelerde yapılacaklar

Telefonu sudan çıkardıktan sonra yapılacak ilk iş, hemen kapatmaktır. Cihaz açıkken içindeki nem, devreler arasında kısa devreye yol açabilir. Kapalı bir cihazda bu risk büyük ölçüde azalır.

Ardından varsa kılıf, SIM kart ve hafıza kartı çıkarılmalı; portlar ve yüzeyler kuru, yumuşak bir bezle silinmelidir. Telefonu hafifçe sallayarak portlardaki suyun akmasını sağlamak da faydalıdır. Bu ilk müdahale, sonraki her şeyden daha belirleyicidir.

Pirinç gerçekten işe yarar mı?

Pirinç yöntemi, düşünüldüğü kadar etkili değildir. Pirinç bir miktar nem çeker; ancak cihazın derinliklerindeki suya ulaşamaz ve kuruma çok yavaş gerçekleşir. Bu sürede korozyon (paslanma) başlamış olabilir.

Daha kötüsü, pirinç tozu ve küçük parçacıkları telefonun portlarına ve boşluklarına girebilir; bu da yeni sorunlar yaratır. Yani pirinç, en iyi ihtimalle kısmi bir fayda sağlar, en kötü ihtimalle zarar verir. Bu yüzden uzmanlar bu yöntemi artık önermiyor.

Kesinlikle yapılmaması gerekenler

Suya düşen telefonda en büyük hatalar şunlardır: cihazı açmayı denemek ya da şarja takmak (kısa devre riski), saç kurutma makinesiyle kurutmaya çalışmak (sıcak hava iç parçalara zarar verir ve suyu daha derine iter).

Ayrıca telefonu sallayıp savurmak, fırın ya da radyatör üzerine koymak, tuşlara basıp durmak da zararlıdır. Bu müdahaleler, kurtarılabilecek bir cihazı tamamen kaybettirebilir. En doğrusu, hiçbir şey yapmadan cihazı kuru ve serin bir yerde bekletmektir.

En etkili yöntem: Sabır ve profesyonel destek

Telefon kapatıldıktan ve dışı kurulandıktan sonra, cihazı oda sıcaklığında, havadar bir yerde ve mümkünse portları aşağı bakacak şekilde bekletmek en mantıklısıdır. Aceleyle açmaya çalışmamak, en önemli kuraldır.

En etkili çözüm ise, cihazı bir yetkili teknik servise götürmektir. Profesyoneller, cihazı açıp içindeki nemi uygun yöntemlerle temizleyebilir ve korozyonu önleyebilir. Özellikle tuzlu suya (deniz) düşen cihazlarda bu müdahale çok daha kritiktir; tuz, devreleri hızla tahrip eder.

Suya dayanıklı telefonlar

Günümüzde birçok telefon suya dayanıklılık sertifikasına sahiptir. Ancak bu, 'su geçirmez' anlamına gelmez; dayanıklılık belirli koşullar (sığ, temiz su, kısa süre) için geçerlidir ve zamanla contalar yıprandıkça azalır.

Ayrıca çoğu üreticinin garantisi, sıvı temasından kaynaklanan hasarları kapsamaz; cihazların içinde bunu gösteren sıvı temas göstergeleri bulunur. Bu yüzden dayanıklı bir telefonda bile suya karşı dikkatli olmak gerekir. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

Sosyal medyada farkında olmadan neleri paylaşıyorsunuz?

Bir tatil fotoğrafı, doğum günü kutlaması ya da yeni araba paylaşımı... Sosyal medyada masum görünen bu paylaşımlar, aslında hakkınızda düşündüğünüzden çok daha fazla bilgi verir. Kötü niyetli kişiler için bu paylaşımlar, dolandırıcılıktan hırsızlığa kadar pek çok risk için bir 'bilgi kaynağı' haline gelebilir.

Masum paylaşımların gizli mesajı

Deniz kenarından paylaştığınız o keyifli fotoğraf, aynı zamanda 'şu an evde değilim' mesajı verir. Tatil paylaşımları, evin boş olduğunu duyurarak hırsızlık riskini artırabilir. Bu yüzden uzmanlar, tatil fotoğraflarını dönüşten sonra paylaşmayı önerir.

Benzer şekilde, çocukların okul kıyafetli fotoğrafları hangi okula gittiğini, ev önünde çekilen kareler nerede oturduğunuzu ele verebilir. Tek başına önemsiz görünen bu bilgiler, bir araya geldiğinde hakkınızda detaylı bir profil oluşturur.

Konum bilgisinin tehlikesi

En büyük risklerden biri konum paylaşımıdır. Anlık yer bildirmek ya da fotoğraflara konum etiketi eklemek, nerede olduğunuzu ve nerede olmadığınızı herkese açık eder. Bazı uygulamalar, fotoğrafların içine otomatik konum bilgisi de gömebilir.

Özellikle çocukların rutin konumlarını (okul, park, kurs) paylaşmak ciddi bir güvenlik riskidir. Konum paylaşımını kapatmak ve gerçek zamanlı yer bildirmekten kaçınmak, alınabilecek en önemli önlemlerdendir.

Dolandırıcılığa açılan kapı

Sosyal medyada paylaşılan bilgiler, hedefli dolandırıcılık için kullanılabilir. Doğum tarihiniz, memleketiniz, evcil hayvanınızın adı gibi bilgiler, çoğu zaman şifre ve güvenlik sorularının cevabıdır.

Ayrıca kötü niyetli kişiler, paylaşımlarınızdan öğrendikleri detaylarla size inandırıcı sahte mesajlar gönderebilir. Örneğin gittiğiniz bir mekânı ya da tanıdığınız birini bilerek güven kazanmaya çalışabilirler. Ne kadar az bilgi paylaşırsanız, bu tür saldırılara o kadar kapalı olursunuz.

Hesap gizliliği ve güvenliği

Alınabilecek en temel önlem, hesap gizlilik ayarlarını gözden geçirmektir. Paylaşımlarınızı kimlerin görebildiğini kontrol etmek, hesabı herkese açık tutmamak önemlidir. Tanımadığınız kişilerin takip ve arkadaşlık isteklerine temkinli yaklaşmak gerekir.

Güvenlik tarafında ise güçlü şifreler ve iki adımlı doğrulama şarttır. Her hesap için farklı şifre kullanmak, birinin ele geçmesi halinde diğerlerini korur. Bu ayarlar, hesabınızı hem gizli hem güvenli tutar.

Paylaşmadan önce düşünmek

En etkili koruma, teknik ayarlardan önce gelen bir alışkanlıktır: paylaşmadan önce bir an durmak. 'Bu bilgi kötü niyetli birinin eline geçse ne olur?' sorusunu sormak, çoğu riski baştan önler.

Özellikle çocuklara ait bilgileri paylaşırken iki kez düşünmek gerekir; onların dijital ayak izini korumak ailenin sorumluluğundadır. Sosyal medya keyifli bir alan olabilir; yeter ki bilinçli kullanılsın. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji ve güvenlik gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

Akdeniz Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Özlenen Özkan ile Antalya Teknokent Genel Müdürü Dr. İbrahim Yavuz, üniversitenin sosyal tesislerinde gazetecilerle bir araya geldi.

Özkan, burada yaptığı konuşmada, 1100 dekarlık Batı Akdeniz Teknokenti Teknoloji Geliştirme Bölgesi'nde yer alacak projenin önemli bir yatırım olduğunu ifade etti.

Tarımı susuz ve verimli yapabilmeyi hedeflediklerini aktaran Özkan, 'Antalya'da 10 yıl önce 10 metreden su çıkarken şimdi 200 metrede su bulamıyoruz. Bu anlamda artık susuz tarım yapmak, dayanıklı üretmek çok kıymetli.' dedi.

Tesiste birçok alanın yer alacağını anlatan Özkan, 'Burada ilerleyen yıllarda uluslararası tarım proje fuarları yapılabilir. Muhteşem bir alan burası.' dedi.

Özkan, projenin 9-20 Kasım'da Antalya'da düzenlenecek COP31'e yetişmesini beklediklerini belirterek, projenin hayırlı olmasını temenni etti.

Teknokent Genel Müdürü Dr. İbrahim Yavuz da projenin sadece örtü altı üretime yönelik olmadığını söyledi.

Açık tarla bitkileri için de araştırma ve geliştirme çalışmalarının yürütüleceğini ifade eden Yavuz, proje kapsamında botanik bahçesi, tarım inovasyon kuluçka merkezi, yapay zeka ve akıllı tarım merkezi, tarım makineleri tasarım ve prototipleme merkezi ile gıda, biyoteknoloji ve tarım akademisinin yer alacağını kaydetti.

Tarım Teknokenti'nin en önemli bileşenlerinden birinin bitki ıslahı, izolat ve gen bankası olacağını aktaran Yavuz, projenin geçmişinin 2019 yılına dayandığını ve Avrupa Birliği IPA programı kapsamında hazırlanan çalışmaların devamı niteliğinde olduğunu dile getirdi.

Antalya'nın tarım üretiminin başkenti olduğunu vurgulayan Yavuz, Tarım Teknokenti ile tarımsal AR-GE alanında da Türkiye'ye örnek bir merkez oluşturmayı hedeflediklerini sözlerine ekledi.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, Google'ın Dijital Piyasalar Yasası (DMA) kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiğine hükmederek iki ayrı ceza kararı aldı. Komisyon tarafından yapılan açıklamada, Google'ın kendi hizmetlerini arama motorunda (Google Search) öne çıkarması nedeniyle 460 milyon avro, Google Play'de uygulama geliştiricilerin tüketicileri alternatif satın alma kanallarına yönlendirmesini kısıtlaması nedeniyle ise 430 milyon avro para cezasına çarptırıldığı bildirildi. Toplam ceza miktarının 890 milyon avro olduğu kaydedildi.

Yapılan incelemeler sonucunda, Google'ın arama sonuçlarında alışveriş, otel, ulaşım ve spor gibi kendi hizmetlerine, üçüncü taraf hizmetlere kıyasla daha ayrıcalıklı davrandığı tespit edildi. Şirketin kendi hizmetlerini sayfanın üst kısmında veya gelişmiş görsellerle daha görünür kıldığı, benzer üçüncü taraf hizmetlerin ise aynı görünürlüğe sahip olmadığı vurgulandı.

Google Play mağazasındaki ihlale ilişkin ise uygulama geliştiricilerin kullanıcıları daha ucuz veya alternatif teklifler hakkında ücretsiz bir şekilde bilgilendirmesinin ve bu kanallara yönlendirmesinin şirket tarafından engellendiği ifade edildi.

İHLALLERİ GİDERMESİ İÇİN 60 GÜN SÜRE VERİLDİ

AB Komisyonu, Google'ın söz konusu uyumsuzlukları sona erdirmesine ve üçüncü taraf hizmetlere kendi hizmetlerine kıyasla adil ve ayrımcı olmayan bir şekilde davranmasına karar verdi. Şirketin Komisyon kararlarına uyması için 60 gün süresi bulunduğu, aksi takdirde dünya çapındaki toplam cirosunun yüzde 5'ine varan periyodik para cezalarıyla karşı karşıya kalabileceği uyarısı yapıldı.

Öte yandan açıklamada, Google'ın uyum sağlamak adına arama sonuçlarında ve yönlendirme şartlarında bazı değişiklikleri test etmeye başladığı, Komisyon'un bu süreci izlemeye devam edeceği aktarıldı. Kararda uygulanan cezaların, ihlalin ciddiyeti ve süresi dikkate alınarak hesaplandığı, Google'ın alınan bu kararları temyize götürme hakkının bulunduğu da hatırlatıldı.

Telefon şarjı neden çabuk bitiyor? Batarya ömrünü uzatın

Yeni aldığınızda gün boyu dayanan telefonun, bir süre sonra öğlene kalmadan şarjının bitmesi... Bu, hemen her telefon kullanıcısının yaşadığı sinir bozucu bir durumdur. İyi haber şu ki batarya tükenmesinin arkasındaki sebeplerin çoğu anlaşılabilir ve büyük ölçüde önlenebilir. Doğru alışkanlıklarla hem günlük şarjı uzatmak hem de bataryanın ömrünü korumak mümkündür.

Batarya neden zamanla zayıflar?

Telefon bataryaları, doğaları gereği zamanla ve kullanımla yıpranır. Her şarj döngüsü, bataryayı bir miktar eskitir; bu yüzden birkaç yıl kullanılan bir telefonun bataryası, yeniyken tuttuğu kadar tutmaz. Bu, tümüyle önlenemeyen doğal bir süreçtir.

Ancak yıpranma hızı, kullanım alışkanlıklarına göre büyük ölçüde değişir. Yanlış şarj alışkanlıkları ve aşırı ısınma bataryayı hızla eskitirken, doğru kullanım ömrünü belirgin biçimde uzatır. Yani bataryanın kaderi, büyük ölçüde kullanıcının elindedir.

Şarjı en çok tüketenler

Günlük şarjı en hızlı tüketen faktörler bellidir: ekran parlaklığı (en büyük tüketicilerden biri), arka planda sürekli çalışan uygulamalar, konum servisleri, sürekli açık kalan bağlantılar (bluetooth, wifi) ve bildirimler.

Özellikle arka planda çalışan ve konum kullanan uygulamalar, siz kullanmadığınız halde şarjı sessizce tüketir. Ayarlardan hangi uygulamanın ne kadar şarj harcadığını görmek, en büyük 'şarj hırsızlarını' tespit etmenizi sağlar. Bu uygulamaların arka plan iznini kısıtlamak, belirgin fark yaratır.

Şarjı uzatan ayarlar

Günlük şarj süresini uzatmak için: ekran parlaklığını düşürmek ya da otomatik ayara almak, güç tasarrufu modunu kullanmak, gereksiz bildirimleri kapatmak ve kullanılmayan bağlantıları (bluetooth, wifi) kapalı tutmak etkilidir.

Ayrıca ekranın kapanma süresini kısaltmak, gereksiz arka plan yenilemelerini engellemek ve koyu (karanlık) tema kullanmak da bazı ekranlarda tasarruf sağlar. Bu küçük ayarlar bir araya geldiğinde, telefonun çok daha uzun süre dayanmasını sağlar.

Bataryanın ömrünü koruyan alışkanlıklar

Bataryayı uzun ömürlü tutmak için en önemli kural aşırı ısıdan kaçınmaktır; sıcak, bataryanın en büyük düşmanıdır. Telefonu güneş altında ya da çok sıcak ortamda bırakmamak, kılıfla şarj ederken aşırı ısınmasına dikkat etmek önemlidir.

Ayrıca bataryayı sürekli çok düşük seviyelere düşürmemek ve orta seviyelerde tutmaya çalışmak, ömrü korur. Gece boyu sürekli şarjda bırakmak yerine, modern telefonlardaki optimize şarj özelliklerini kullanmak faydalıdır. Kalitesiz ve uygun olmayan şarj aletlerinden de kaçınmak gerekir.

Batarya değişimi zamanı

Tüm önlemlere rağmen batarya çok yıprandıysa, çözüm batarya değişimi olabilir. Birçok telefonda, ayarlardan batarya sağlığı yüzde olarak görülebilir; bu değer belirgin biçimde düşmüşse, yeni telefon almak yerine bataryayı değiştirmek çok daha ekonomiktir.

Batarya değişimi, telefona adeta ikinci bir ömür kazandırır. Değişimi yetkili ve güvenilir servislerde yaptırmak hem güvenlik hem de kalite açısından önemlidir. Bilinçli kullanım ve doğru bakımla, telefonunuzdan çok daha uzun yıllar verim alabilirsiniz. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

1 Yıl Kuralı: Telefonunuzun Sinyali Neden Kesilir?

5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu gereği, üzerinde aktif bir hat takılıyken 12 ay boyunca arama, SMS veya mobil internet kullanımı yoluyla sinyal alınmayan cihazlar kullanılmayan cihaz olarak işaretlenir ve elektronik kimlik bilgileri kayıtlı olmaktan çıkarılır. Bu yüzden eski telefonunu müzik çalar, yedek cihaz veya yalnızca Wi-Fi tableti gibi kullananlar, hat taktıklarında servis yok uyarısıyla karşılaşabilir. Cihazda fiziksel bir arıza yoktur, değişen şey kayıt durumudur.

Çekmeceden çıkardığınız telefonun güncel durumunu görmek için ilk adım IMEI sorgulama işlemidir. Bu sorgulama, cihazın kayıtlı olup olmadığını ve klonlama kaynaklı bir kısıtlama bulunup bulunmadığını gösterir.

Kapanan veya Sinyali Kesilen Telefonlar Nasıl Açılır?

Pasife alınan bir cihaz, son kullanıcısına ait hat ile kullanıldığında çoğu durumda ek bir işleme gerek kalmadan yeniden kayıtlı hale gelir. Cihaz buna rağmen sinyal almıyorsa, e-Devlet üzerindeki BTK başvurusuyla cihaz kimlik bilgilerinin tekrar kayıt altına alınması talep edilir. Başvuruyu cihazın son kullanıcısı yapar; kimlik doğrulaması ve gerektiğinde fatura ile sahiplik ibrazı istenir. Onaydan sonra IMEI yeniden kayıtlı hale gelir ve cihaz mobil şebekede kullanılabilir.

Eski Telefonunuzu Yeniden Hayata Döndürürken İletişim Çözümleri

Cihazı yedek telefon, iş telefonu ya da çocukların ve yaşlı aile bireylerinin kullanımı için hazırlarken yalnızca cihazı açmak yeterli olmaz; kullanım alışkanlığına uygun bir hat da gerekir. Yeni hat açmadan önce mevcut hatlarınızı gözden geçirmek ve ihtiyacınıza daha uygun bir tarifeye geçmek çoğu zaman daha ekonomiktir. Vodafone, faturalı ve faturasız tarife seçenekleriyle 30.000 baz istasyonu üzerinden Türkiye nüfusunun yüzde 99,81'ine kapsama sağlar.

Başka bir operatördeki hattınızı avantajlı tarifelerle taşımak veya yeni bir hat almak için numara taşıma işlemlerini evden çıkmadan tamamlayabilirsiniz.

Telefonunuzun Geleceğini Korumak İçin 4 Pratik Tavsiye

• Yılda bir kez SIM kart takın: Yedek cihazlara aktif bir hat takıp birkaç dakika sinyal almasını ve kısa bir arama yapmasını sağlayın.

• Bataryayı doğru saklayın: Cihazları tamamen boş pille aylarca bırakmayın, yaklaşık yüzde 50 şarjla saklayın.

• Güncellemeleri kontrol edin: Cihaz güncellemelerini düzenli aralıklarla kontrol edin, güvenlik yamalarını atlamayın.

• Belgeleri saklayın: Klonlanma riskine karşı cihazın faturasını ve kutu belgelerini güvenli bir yerde saklayın.

Uzun süre kullanılmayan telefonların kapanması beklenmedik görünse de, önlenmesi ve geri alınması mümkün bir durumdur. Çekmecedeki cihazlarınızın IMEI durumunu kontrol edin, yılda bir kez sinyal almalarını sağlayın ve kapanmış bir cihaz varsa başvuru adımlarını izleyin. Cihazınız yeniden çalışır hale geldiğinde, ihtiyacınıza uygun bir tarifeyle onu günlük hayatınızda değerlendirebilirsiniz.

Size en uygun seçeneği belirlemek için faturalı tarifeler sayfasını inceleyebilir, hat ve tarife işlemlerinizi Vodafone Yanımda uygulamasından yönetebilirsiniz.

Sanal kart nedir? İnternette kartınızı korumanın yolu

İnternetten her alışveriş yaptığınızda, gerçek kart numaranızı, son kullanma tarihinizi ve güvenlik kodunuzu bir siteye emanet edersiniz. O sitenin veri güvenliği zayıfsa ya da kötü niyetliyse, kart bilgileriniz risk altındadır. İşte bu riski neredeyse tamamen ortadan kaldıran bir çözüm var: sanal kart.

Sanal kart nasıl çalışır?

Sanal kart, gerçek kartınıza bağlı ama farklı bir numaraya sahip dijital bir karttır. Bankanızın uygulaması üzerinden saniyeler içinde oluşturulur. İnternette ödeme yaparken gerçek kartınızı değil, bu sanal kartın bilgilerini kullanırsınız.

Böylece alışveriş yaptığınız site, gerçek kart numaranızı hiçbir zaman görmez. O sitenin verileri çalınsa bile, elde edilen bilgi sizin asıl kartınıza ait değildir. Bu, koruma mantığının temelidir.

En güçlü özellik: Limit belirlemek

Sanal kartın en değerli yanı, üzerine istediğiniz kadar limit yükleyebilmenizdir. Örneğin 500 liralık bir alışveriş yapacaksanız, sanal karta yalnızca o tutarı yüklersiniz.

Bu durumda kart bilgileri çalınsa bile, kötü niyetli kişi yalnızca o limitle sınırlı kalır; hesabınızın tamamına ulaşamaz. Alışveriş bittikten sonra limiti sıfırlamak, kartı tamamen işlevsiz hale getirir. Bu basit alışkanlık, olası zararı sıfıra yaklaştırır.

Tek kullanımlık kart mantığı

Birçok banka, sanal kartı tek kullanımlık olarak oluşturma imkânı sunar. Bu kart, tek bir işlem için üretilir ve kullanıldıktan sonra geçersiz hale gelir.

Bu yöntem, özellikle ilk kez alışveriş yapılan ve güvenilirliği bilinmeyen sitelerde idealdir. Ayrıca sanal kart numarasını istediğiniz zaman değiştirebilir ya da kartı silebilirsiniz; gerçek kartınız hiç etkilenmez. Gerçek kartı iptal ettirmenin yarattığı zahmet de böylece ortadan kalkar.

Abonelikler için de faydalı

Sanal kartın az bilinen bir kullanım alanı da dijital aboneliklerdir. İptal etmekte zorlandığınız ya da güvenmediğiniz bir abonelik için sanal kart kullanmak, kontrolü elinizde tutmanızı sağlar.

Aboneliği bitirmek istediğinizde, sanal kartın limitini sıfırlayarak ya da kartı silerek ödemeyi durdurabilirsiniz. Elbette aboneliği usulüne uygun iptal etmek esastır; ancak sanal kart, istenmeyen çekimlere karşı ek bir koruma katmanı sunar.

Nasıl oluşturulur?

Sanal kart, bankanızın mobil uygulaması ya da internet şubesi üzerinden birkaç dokunuşla oluşturulur. Çoğu banka bu hizmeti ücretsiz sunar. Kart oluşturulduktan sonra limit belirlenir ve kullanıma hazır hale gelir.

İnternette alışveriş yapan herkesin bu özelliği kullanmayı alışkanlık haline getirmesi, dijital güvenliğin en pratik adımlarından biridir. Birkaç saniyelik bir işlem, ciddi bir dolandırıcılık riskini ortadan kaldırır. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji ve güvenlik gündemini Antalya Haber üzerinden izleyebilirsiniz.

Telefonunuz çalındı: İlk 10 dakikada yapılacaklar

Cebinizi yokluyorsunuz ve telefon yok. O ilk saniyelerdeki panik tanıdıktır. Ancak asıl kayıp, cihazın maddi değeri değildir; telefonun içinde banka uygulamaları, e-posta, sosyal medya ve kişisel veriler bulunur. Bu yüzden ilk dakikalarda atılacak adımlar, zararın boyutunu doğrudan belirler.

İlk adım: Hattı bloke ettirin

Yapılacak ilk iş, operatörünüzü arayıp hattı kullanıma kapattırmaktır. Bunun sebebi sadece kontör kaybı değildir; SIM kartınız, pek çok hesabın doğrulama anahtarıdır.

Kötü niyetli biri, SIM kartınızı kullanarak SMS ile gelen doğrulama kodlarını alabilir ve hesaplarınıza erişmeye çalışabilir. Bu yüzden hattı kapattırmak, dijital kapıyı kapatmanın ilk adımıdır. Operatörler bu işlem için 7/24 hizmet verir.

Cihazı uzaktan kilitleyin ve silin

Hem Android hem iPhone, kaybolan cihazı yönetmek için uzaktan erişim özellikleri sunar. Başka bir cihazdan hesabınıza girerek telefonu bulmayı deneyebilir, konumunu görebilirsiniz.

Daha önemlisi, cihazı uzaktan kilitleyebilir ve içindeki tüm verileri silebilirsiniz. Cihazın geri gelme ihtimali düşükse, veri silmek en güvenli adımdır. Ayrıca kilit ekranına iletişim bilgisi bırakma özelliği, iyi niyetli bulan biri için işe yarayabilir.

Bankaları ve hesapları koruyun

Telefonunuzda mobil bankacılık uygulaması varsa, vakit kaybetmeden bankanızı arayın ve mobil erişimi kapattırın. Kartlarınızı geçici olarak kullanıma kapatmak da düşünülebilir.

Ardından e-posta ve sosyal medya şifrelerinizi başka bir cihazdan değiştirin; çünkü e-posta hesabı, diğer tüm hesapların kurtarma anahtarıdır. Şifreleri değiştirirken, telefonunuza bağlı doğrulama yöntemlerini de güncellemeniz gerekebilir. Bu adımlar, en büyük riski ortadan kaldırır.

IMEI bildirimi ve resmi başvuru

Telefon çalındıysa polise ya da ilgili birimlere bildirimde bulunmak gerekir. Bu bildirimle cihazın IMEI numarası kara listeye alınabilir ve telefon şebekeye kapatılabilir; böylece hırsız için kullanılamaz hale gelir.

IMEI numarasını önceden not etmiş olmak, bu süreci çok kolaylaştırır; kutunun üzerinde ya da fatura üzerinde yer alır. Bu yüzden telefon alır almaz IMEI'yi güvenli bir yere kaydetmek, ileriye dönük çok akıllıca bir adımdır.

Önceden alınacak önlemler

Bu felaketi hafifletmenin yolu, olmadan önce hazırlanmaktır: telefonda güçlü bir ekran kilidi kullanmak, 'cihazımı bul' özelliğini açık tutmak, verileri düzenli yedeklemek ve IMEI numarasını kaydetmek.

Ayrıca doğrulama için yalnızca SMS'e bağlı kalmamak, doğrulama uygulaması kullanmak da güvenliği artırır. Telefon kaybı herkesin başına gelebilir; fark, hazırlıklı olup olmamaktır. Bu yazı genel bir bilgilendirmedir. Teknoloji ve güvenlik gündemini Antalya Haber üzerinden takip edebilirsiniz.

Akdeniz Üniversitesi Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yılmaz Aksu'nun başlattığı, maden atıklarından yangın önleyici malzemeler üretilen 'Fire-Stopper' projesi, vefatından sonra 500 bin lira hibe desteği aldı.

Aksu'nun, Fen Bilimleri Enstitüsü Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalı doktora öğrencisi Büşra Atkesen ile 2021'de başlattığı çalışma, geliştirilmeye devam edildi.

Proje, Cevdet İnci Eğitim Vakfı ile İnci Holding işbirliğinde yürütülen Hasat Hibe Programı kapsamında 500 bin lira destek almaya hak kazandı.

Lisansüstü düzeyde sürdürülebilirlik, yeşil kimya ve döngüsel ekonomi alanındaki yenilikçi çalışmaları destekleyen program kapsamında sağlanan hibe, projenin geliştirilmesine katkı sunacak.

- Maden atıklarının katma değerli ürünlere dönüştürülmesi hedefleniyor

Atkesen, AA muhabirine, Antalya, Burdur ve Isparta çevresinde sık görülen manyezit gibi beyaz toz formda çıkan maden atıklarını değerlendirmek amacıyla çalışma başlattıklarını söyledi.

Projeyle, atıkları yeşil yöntemle farklı nano malzemelere dönüştürerek katma değerli ürünler üretmeyi hedeflediklerini belirten Atkesen, 'Bu yöntemle birlikte aslında toksik kimyasal, çevreye zararlı bir ürün kullanmadan değerli atıkları alev geciktirici, yangın önleyici malzeme olarak kullanabiliyoruz.' dedi.

Öğretim üyesi Aksu ile 2023 yılında kurdukları şirket aracılığıyla projeyi ticari boyuta taşıdıklarını ifade eden Atkesen, şunları kaydetti:

'Türkiye'de yerli üretimi yok bu malzemelerin. Aslında biz kendi yerli ham maddemizde yerli üretime olanak sağladık. Hocamızın vefatından sonra bilimsel mirasına sahip çıkmak bizim için büyük anlam taşıyor. Özellikle hocamla beraber çalıştığımız bir konuyu devam ettirdiğim, bilimsel mirasına sahip çıktığım için mutluyum.'

Mobil operatörlerin yeni nesil 5G hizmetlerini yaygınlaştırma çalışmaları sürerken, dünya genelindeki 5G abone sayısı yılın ilk çeyreğinde 3 milyarı aştı.

Ericsson'un 2025-2031 dönemini kapsayan Haziran 2026 Mobilite Raporu, mobil haberleşmede yaşanan gelişmeleri ortaya koydu.

Rapora göre, 2026'nın ilk çeyreğinde dünya genelinde 5G abone sayısı 162 milyon artarak 3 milyar eşiğini geçti. Dünya genelindeki 5G abone sayısının 2031 yılı sonuna kadar iki kattan fazla artarak 6,4 milyara çıkacağı öngörülüyor.

Bugüne kadar yaklaşık 390 servis sağlayıcı ticari 5G hizmetini devreye alırken, bunların 90'dan fazlası bağımsız 5G mimarisinde (5G SA) hizmeti vermeye başladı.

Batı Avrupa, Kuzey Amerika, Kuzeydoğu Asya ve Körfez İş Birliği Konseyi ülkelerinde 5G mobil abonelik oranının 2031 yılı sonunda yüzde 90'ın üzerine çıkması bekleniyor.

Bağımsız 5G ağ dilimlemeye dayalı ticari bağlantı hizmetlerini hızla yaygınlaştıran servis sağlayıcıları, bu sayede ağ dilimlerini güvence altına alarak farklı kullanım senaryoları için garantili hizmet kalitesi sunabiliyor.

Kasım 2025 Mobilite Raporu'nda 65 olan farklılaştırılmış bağlantıya dayalı ticari hizmet sayısı, Haziran 2026 raporunda tüm bölgelerde 84'e yükselerek bu hizmetlerin erken benimsenme aşamasından ana akım ticarileşme sürecine geçtiğine işaret ediyor.

- '5G ile birbirine bağlı dağıtık ve otonom yapay zeka ajanlarına geçiyoruz'

Rapora ilişkin değerlendirmelerine yer verilen Ericsson CTO'su ve raporun yayıncısı Erik Ekudden, fiziksel yapay zekaya geçişle birlikte trafik örüntülerinin köklü biçimde değişeceğini belirtti.

Ekudden, 'Veri merkezlerindeki merkezi modellerden cihazlarımıza, araçlarımıza ve şehirlerimize gömülü, genellikle 5G ile birbirine bağlı dağıtık ve otonom yapay zeka ajanlarına geçiyoruz. Mobil ağlar artık çeşitli uygulama ihtiyaçlarını karşılayan kritik ve akıllı altyapılar haline geliyor.' ifadelerini kullandı.

Mobil ağların artık yalnızca elden gelenin en iyisini sunan bağlantı sağlayıcılığı olmaktan çıktığını ifade eden Ekudden, 'Mobil ağlar çeşitli uygulama ihtiyaçlarını karşılayan kritik ve akıllı altyapılar haline geliyor. Bu dönüşümün bir kısmını yansıtan unsur, 5G bağımsız ağ dilimlemesine dayalı yeni ticari hizmet tekliflerindeki ve 5G SA'yı devreye alan iletişim servis sağlayıcılarının sayısındaki sürekli artıştır.' değerlendirmesinde bulundu.

- Hizmetlerini 5G üzerinden sunan servis sağlayıcıları yüzde 71'e ulaştı

Rapora göre, sabit kablosuz erişim (FWA) için hız bazlı tarife planları da farklı pazar segmentlerini hedefleyen yapılandırılmış bir gelir yaratma stratejisi olarak servis sağlayıcıların ilgisini çekmeye devam ediyor.

Hizmetlerini 5G üzerinden sunan servis sağlayıcıları yüzde 71'e ulaşırken, Haziran 2025'te yüzde 57 olan bu oran son dört yılın en güçlü yıllık artışını kaydetti.

Hız bazlı tarife planı sunan sabit kablosuz erişim hizmeti sağlayıcılarının oranı, bir yıl önceki yüzde 51 seviyesinden yüzde 57'ye yükseldi.

5G FWA (sabit kablosuz erişim) bağlantılarının benimsenmesi en güçlü biçimde Kuzey Amerika, Kuzey ülkeler, Körfez İş Birliği Konseyi ülkeleri ve Asya'nın bazı bölgelerinde görülüyor.

Sabit kablosuz erişim (5G FWA) bağlantılarının en yaygın kullanıldığı bölgeler arasında Kuzey Amerika, Kuzey ülkeleri, Körfez İş Birliği Konseyi ülkeleri ve Asya'nın bazı bölgeleri öne çıkarken, bu kullanım hem hanelerin yüzde 95'ten fazlasının fibere bağlı olduğu gelişmiş pazarlarda hem de Hindistan gibi kullanıcı başına ortalama gelirin düşük olduğu pazarlarda yaygınlaşıyor. Ancak Latin Amerika, Afrika ve Güneydoğu Asya'nın bazı bölgelerinde büyüme, uzun vadeli potansiyele rağmen sınırlı kalıyor.

- Yükleme trafiği daha hızlı büyüyor

Değişen kullanıcı davranışları ağ trafiği istatistiklerine de yansırken, çoğu servis sağlayıcıda yükleme yönlü mobil veri trafiği indirme yönlü trafikten daha hızlı büyüyor ve bazı ülkelerde bu fark giderek belirginleşiyor.

Bu değişimde, canlı görüntülü görüşmeler gibi akıllı telefon üzerinden yürütülen iletişimin artması, işbirliği platformlarının yaygınlaşması, kullanıcıların daha fazla içerik paylaşması ve verilerini bulutta depolaması etkili oluyor.

Ericsson'un ağ trafiği ölçümlerine göre, incelenen 55 servis sağlayıcının 43'ünde yükleme yönlü mobil veri trafiğinin büyüme oranı indirme yönlü trafiği aşarken, 17'sinde ise yükleme yönlü trafik büyüme oranı indirme yönlü trafiğin 1,5 katından fazla gerçekleşti.

Ericsson'un senaryo modellemesi, yapay zekanın 2031'deki yükleme yönlü mobil trafiğinin 2025'e kıyasla üç kat veya daha fazla artırabileceğini gösteriyor.

- Odakta 6G var

Ağ veri trafiği (hem mobil hem de sabit kablosuz erişim için), 2026'nın ilk çeyreğinde 2025'in aynı dönemine kıyasla yıllık yüzde 22 büyüyerek beklentileri aştı. Bu artışın başlıca kaynağı Hindistan ve Kuzey Amerika'da devam eden güçlü büyüme oldu.

Rapor, standardizasyon çalışmaları sürerken sektörün 6G'ye giderek daha fazla odaklandığını da gösteriyor. İlk beklentiler, 6G'nin entegre algılama ve iletişimi (ISAC) tam olarak desteklemesi, kapsama boşluklarını azaltmak için karasal ağlar ile uydu ağlarını kesintisiz biçimde bir araya getirmesi, enerji verimliliğini ise tasarımın merkezine alması yönünde bulunuyor. Bu dönüşümün temelinde, yapay zeka ile birlikte çalışacak şekilde tasarlanan 6G mimarisi yer alıyor.

İlk uygulanabilir 6G spesifikasyonlarının 2028 sonu veya 2029 başında kesinleşmesi bekleniyor. İlk ticari 6G hizmetlerinin 2030 civarında devreye girmesi, ardından benimseme hızının bölgeler ve ülkeler arasında farklılaşacağı öngörülüyor. 5G lansmanlarında olduğu gibi ABD, Çin, Japonya, Güney Kore ve Körfez ülkelerinin erken benimseyenler arasında yer alması bekleniyor.

- Türkiye 5G'de ağ ihtiyaçlarını karşılamaya hazır

Ericsson Türkiye Genel Müdürü Mehmet Oğul da Türkiye'de artan veri trafiği ve yeni nesil iletişim teknolojilerine yönelik ağ ihtiyaçlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Türkiye'nin 5G tanıtımının, ülkeyi yapay zeka çağının gerektirdiği ağ ihtiyaçlarını karşılamaya hazır hale getirdiğini ifade eden Oğul, şunları kaydetti:

'Bu sayede, yapay zeka destekli servislerin ihtiyaç duyduğu uplink (yükleme kapasitesinin), düşük gecikme süresinin ve güvenilirliğin etken olduğu, ihtiyaçlar arttıkça ölçeklenebilecek esnekliğe sahip bir altyapı oluşturuldu. Bu gelişimi, kurumlar ve tüketiciler için somut ve gerçek uygulamalara dönüştürmek üzere ekosistem içerisinde müşterilerimiz ve iş ortaklarımızla yakın iş birliği içinde çalışıyoruz. Ericsson'un AR-GE ve yerel yeteneklere yatırım yapma kararı da Türkiye'nin öncü rolünü daha da güçlendiriyor. Bu yatırım, telekom, sanayi ve toplum genelinde yeni olanakların önünü açacak yapay zeka yerleşik bir teknoloji olan 6G'nin geliştirilmesine katkı sağlıyor.'

İkinci el telefon alırken kanmayın: Çalıntı ve kopya cihazın 5 işareti

İkinci el telefon almak, bütçeye uygun biçimde iyi bir cihaza sahip olmanın akıllı yollarından biri. Ancak bu pazarın kendine has tuzakları var. Piyasa değerinin çok altındaki bazı ilanların ardında çalıntı, kopya ya da kayıt dışı cihazlar gizlenebiliyor. Böyle bir telefon, bir gün şebekeye kapanıp elinizde kullanılamaz bir cihaza dönüşebilir. Bu yüzden ödeme yapmadan önce birkaç kontrol şart.

IMEI kaydı: En kritik kontrol

İkinci el telefonda ilk bakılması gereken şey IMEI numarasının kayıtlı ve temiz olmasıdır. Her telefonun kendine özgü bir IMEI numarası vardır; bu numara telefonun tuş takımına özel bir kod girilerek görülebilir ve kutu ya da cihaz bilgileriyle eşleşmelidir.

Kayıt dışı (gümrüksüz getirilmiş) ya da başkasının hattıyla kaydedilmiş bir telefon, belirli bir süre sonra şebekeye kapanabilir. Bu durumda cihaz internete bağlansa da SIM kartla arama yapamaz hale gelir. IMEI'nin resmi kayıtlı olduğundan emin olmak, en önemli adımdır.

Çalıntı cihaz nasıl anlaşılır?

Çalıntı olarak bildirilmiş telefonlar kara listeye alınır ve şebeke tarafından engellenir. Böyle bir cihaz, ne kadar sağlam görünürse görünsün kullanılamaz. Satıcının aciliyet yaratması, cihazın kutusunu ve faturasını gösterememesi, şüphe uyandırması gereken işaretlerdir.

Mümkünse cihazın faturasını ve kutusunu istemek hem çalıntı hem de kayıt riskini azaltır. Satıcının kimliğini teyit etmek ve mümkünse resmi bir satış belgesiyle işlem yapmak, ileride yaşanabilecek sorunlara karşı en büyük güvencedir.

Bataryanın gerçek durumu

İkinci el telefonda görünmeyen ama önemli bir kalem, batarya sağlığıdır. Dışarıdan yeni gibi duran bir telefonun bataryası tükenmiş olabilir; bu da cihazın gün içinde birkaç kez şarj gerektirmesi anlamına gelir.

Birçok telefonda batarya sağlığı, ayarlar menüsünden yüzde olarak görülebilir. Düşük bir batarya sağlığı, kısa süre sonra batarya değişimi masrafı demektir; bu da telefonun gerçek maliyetini artırır. Alım öncesi bu değeri kontrol etmek, sonradan pişmanlığı önler.

Ekran, kamera ve tuşları test edin

Fiziksel testi atlamamak gerekir. Ekranda ölü piksel, çizik ve dokunma sorunu olup olmadığı; ön ve arka kameranın net çekip çekmediği; ses, mikrofon, hoparlör ve tüm tuşların çalışıp çalışmadığı tek tek denenmelidir.

Ekranın ya da parçaların orijinal olup olmadığı da önemlidir; değişmiş parçalar cihazın performansını etkileyebilir. Telefonu su geçmiş mi diye kontrol etmek ve şarj olurken ısınıp ısınmadığına bakmak da faydalıdır. Kısa bir test, gizli kusurları ortaya çıkarır.

Güvenli alışverişin altın kuralları

Cihazı mutlaka yüz yüze, gündüz ve kalabalık bir yerde görerek alın; görmediğiniz telefon için önceden para göndermeyin. Satıcının hesaplarından çıkış yaptığından ve telefonun sıfırlanmaya hazır olduğundan emin olun; aksi halde eski hesap cihazı kilitleyebilir.

Fiyat gerçek olamayacak kadar iyiyse, mutlaka bir sebebi vardır. Sabırlı davranmak ve tüm kontrolleri yapmak, birkaç dakikanızı alır ama sizi büyük bir kayıptan korur. Teknoloji ve tüketici gündemini Antalya Haber üzerinden izleyebilirsiniz.